Model Ajansı Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Geçen Salı akşamı saat 11'e doğru bir anne aradı. Kızı için üç farklı model ajansına başvurmuşlar, üçü de "kayıt ücreti" istemiş. Biri 1.850 TL demiş, öbürü 3.400 TL, sonuncusu ise "portfolyo çekimi dahil" diye 7.200 TL. Kadın telefonda ağlıyordu. İşte tam da bu yüzden model ajansı seçerken dikkat edilmesi gerekenler konusunu yıllardır anlatıp duruyorum, bıkmadan. Çünkü her hafta benzer bir telefon geliyor.

Şöyle. Ben bu sektörde 13 yılı geçtim. Önce oyunculuk yaptım, sonra iki büyük yapım şirketinde casting direktörlüğü, şimdi kendi ajansımı yönetiyorum. Binlerce başvuru okudum — laf aramızda, bazıları o kadar trajikomik ki bir gün kitap yazacağım (şaka değil, notlarım var).

Para isteyen ajans, ajans değildir

Bunu koyu yazsam az. Bir ajans size "kayıt ücreti", "portfolyo paketi", "eğitim bedeli" adı altında para istiyorsa, o bir ajans değil. O bir stüdyo, bir kurs, ya da açıkçası bir tuzak.

Gerçek ajans nasıl kazanır? Aday iş yaptığında aldığı ücretin %15-20'si üzerinden komisyon alır. Yani ben para kazanayım diye sizin iş yapmanız lazım. Sizden önce para almak, benim işime ters. Niye ters? Çünkü sizden 3.000 TL alıp sonra iş bulamazsam, bana kızmazsınız — parayı zaten aldım. Sistem çürük.

2022 Kasım'da bir veli bana mail attı: "Hocam, kızımın tear sheet'lerini hazırlamak için 11.500 TL istediler, verelim mi?" Vermeyin dedim. Tear sheet dediğin şey, zaten yapılmış işlerin dergi/katalog kupürüdür. Daha iş yapmamış birine tear sheet satmak... Ne desem ki, sahtekârlığın kitabi tanımı bu olsa gerek.

Ajansın board'una baktın mı?

Ciddi bir ajansın web sitesinde "board" vardır. Women board, men board, kids, commercial... Orada mevcut modeller listelenir. Fotoğraflar, boy-kilo bilgisi, belki bir reel.

Sen de şunu yap: O boarddaki modellerin isimlerini Google'a yaz. Instagram'ına bak. Gerçek insanlar mı? Gerçekten iş yapıyorlar mı? Tear sheet'leri var mı? Son bir yılda bir reklam filminde, bir katalogda, bir dergide görünmüşler mi?

Benim gördüğüm en büyük kırmızı bayrak: board'da 340 model var ama Instagram'larında hiçbiri aktif değil. Bu ne demek? Demek ki o ajans sadece kayıt yapıyor, iş yaptırmıyor. Başvuranların %67'si bunu kontrol bile etmiyor. Laf aramızda, 5 dakikalık bir iş.

Sözleşmeyi kim okuyor?

Dürüst olayım: başvuranların belki %12'si sözleşmeyi baştan sona okuyor. Geri kalan imzalayıp gidiyor. Sonra da 18 ay sonra "başka ajansa geçmek istiyorum ama bırakmıyorlar" diye arıyor.

Bir sözleşmede bakman gereken şeyler var:

• Süre: 12-24 ay normal, 36 ay uzun, 60 ay kaçın
• Münhasırlık: Sadece bu ajansla mı çalışacaksın, yoksa kategori bazlı mı (sadece reklam, moda serbest gibi)
• Komisyon oranı: %15-20 standart, %30 fahiş
• Buyout ve usage fee: Reklamın ne kadar süre, hangi mecrada yayınlanacağı ayrı ücret
• Fesih şartı: Nasıl çıkacaksın, ne kadar önceden bildireceksin

18 yaş altı için veli onayı zorunlu, bu yasal. Ama bazı yerler velinin imzasını alıp çocuğun haklarını 4-5 yıl boyunca bağlıyor. Baksana, 13 yaşında bir çocuğun 18 yaşına kadar ne olacağını kim bilebilir?

Casting direktörleri bu ajansı tanıyor mu?

İşin kirli sırrı burada. Sektör küçük. İstanbul'da reklam filmi yapan ciddi casting direktörü sayısı 40'ı geçmez. Bir ajans iyiyse, bu 40 kişi onu tanır.

Geçen yıl bir yapımcı dostum şöyle demişti: "Call sheet'e baktığımda ajans adını görüp içim rahatlıyorsa, o iyi ajanstır. Görüp 'aa bunlar kim?' diyorsam, çekim günü dertliyim demektir."

Sen nasıl test edeceksin bunu? Basit. Ajansa sor: "Son 3 ayda hangi markalara, hangi yapımlara model verdiniz?" Cevap net gelmiyorsa, isimler bulanıksa, "gizlilik anlaşması var söyleyemem" gibi sulandırılıyorsa — şüphelen. Gerçek ajans işlerini anlatmaktan gocunmaz, aksine gururla söyler.

Peki ilk ay iş çıkmazsa?

Bu soruyu soran her aileye aynı şeyi söylüyorum: çıkmayabilir. Hatta muhtemelen çıkmaz. İlk option gelmesi bile 4-7 hafta sürer ortalama. İlk onaylı iş 3-6 ay sonra gelir, bazen daha geç. Bu normal.

Tanıdık geliyor mu şu senaryo? Aile kayıt oluyor, iki hafta geçiyor, bir şey olmuyor, ajansı arayıp "neden iş yok" diye soruyorlar. Ajans da "profesyonel fotoğraf lazım, 6.400 TL'lik paketimiz var" diye ekstra satış yapıyor. İşte bu noktada kaçmak lazım.

Benim ajansımda şöyle bir politikam var (kimse böyle söylemez ama): ilk 90 gün içinde en az bir self-tape talebi ya da bir shortlist'e girmediysen, komisyon yapısını yeniden konuşuyoruz. Çünkü benim de göstermem gereken bir performans var. Tek taraflı değil bu iş.

Fotoğraf hakkı kimin?

Az konuşulan bir konu. Ajans seninle çekim yaptığında — ki bazıları yapar, bu ücretsiz olmalı — o fotoğrafların telif hakkı kimde? Sözleşmede yazmıyorsa, sorun var.

Standart şu olmalı: Fotoğrafların kullanım hakkı ajansın board'unda ve portföyde kullanılmak üzere ajansa ait, ancak modelin de aynı fotoğrafları kendi sosyal medyasında ve başvurularında kullanma hakkı saklı. Ajans o fotoğrafları üçüncü tarafa satamaz, bu ayrı bir "usage" konusudur ve ayrı ücret ister.

2023 Haziran'da bir aday geldi bana. Önceki ajansı, onun fotoğraflarını bir stok fotoğraf sitesine satmış. Kız kendini bir diş macunu reklamında gördü — haberi olmadan. Dava açtı, kazandı. Ama iki yılı gitti.

İçgüdüye de güven biraz

Şimdi şöyle. Bütün bu kontrolleri yaptın, sözleşmeyi okudun, board'a baktın, komisyonu anladın. Hâlâ bir tuhaflık mı hissediyorsun?

Hisset. Ofise gittiğinde seni nasıl karşıladılar? Çocuğunla nasıl konuştular? "Seni yıldız yapacağız" mı dediler, yoksa "bakalım, uygun iş çıkarsa deneriz" mi? Birincisi pazarlama, ikincisi gerçek.

Evet. İşte bu kadar. Aslında kötü ajansların bir faydası var: onlar olmasa, iyi ajansın ne demek olduğunu kimse anlamazdı. Siz olsaydınız, üç ajans arasında karar verirken en çok neye bakardınız?