Geçen Salı gecesi 11'de bir mesaj geldi: "Ablacım ajansa bağlanmadan iş yapmak istiyorum, mümkün mü?" Mümkün. Hem de çok. Ama kimse size bunun kurallarını anlatmıyor, laf aramızda. Herkes "ajansa gir, seni yıldız yapalım" diyor. Oysa Türkiye'de çekim yapan modellerin %34'ü aslında bir ajansa bağlı değil. Proje proje çalışıyorlar. Kendi faturasını kesen, kendi rate card'ını belirleyen, kendi sözleşmesini okuyan insanlar.
Ben 12 yıldır bu işin içindeyim. Önce sette bulundum, sonra casting direktörlüğü yaptım, şimdi kendi ajansımı yönetiyorum. Freelance tarafını anlatayım — çünkü buraya gelen soruların yarısı bu.
Freelance modellik nedir, ajans modeli nedir — karıştırmayın
Şöyle. Ajans modeli olduğunuzda board'a (women, men, kids) girersiniz, ajans sizi pazarlar, siz çekime gidersiniz, para ajansa düşer, komisyon kesilir, kalanı size gelir. Güzel bir sistem, işleyeni için.
Freelance modellik bambaşka bir hayvan. Siz kendi kendinizin ajansısınız. Markayla doğrudan konuşursunuz, fiyatı siz söylersiniz, sözleşmeyi siz imzalarsınız, faturayı siz kesersiniz. KDV'yi siz hesaplarsınız. Bu iyi bir şey mi? Duruma göre.
Benim deneyimim şunu söylüyor: Freelance model olmak, üç ayrı işi aynı anda yapmak demek. Hem modelsiniz, hem menajersiniz, hem muhasebecisiniz. Bunu kaldırabilecek misiniz? Asıl soru bu.
Rate card nedir, niye ilk gün hazırlamalısınız?
Rate card, sizin fiyat listeniz. Bir reklam filmi günlük ücretiniz ne? Katalog çekimi için saat ücretiniz? Buyout (kullanım hakkı devri) istendiğinde fark ne oluyor? Bunları yazılı tutacaksınız. Çünkü set günü "ne kadar istiyorsun?" diye sorulduğunda, tereddüt edenin ücreti %20 aşağı iniyor. Yalan yok.
Herkes freelance olamaz — dürüst konuşayım
Başvurular geliyor. Her başvuruyu bir çay içiminde okuyorum. İçlerinden bazıları için "bu insan freelance olmamalı" diye not düşüyorum. Neden?
Freelance çalışmak için üç şey lazım: portföy, iletişim disiplini, hukuki okuma gücü. Portföyünüz yoksa kimse size iş vermez, bu net. İletişim disipliniz yoksa — yani mail'lere 4-6 saat içinde dönmüyorsanız — brief kaçırırsınız. Hukuki okuma gücünüz yoksa, yanlış sözleşme imzalayıp 2 yıl boyunca yüzünüz Türkiye'nin her otobüs durağında görünür, üstelik bir kereye kadar para alarak.
Geçen Ekim bir aday geldi, Bodrum Turgutreis'te bir butik otelle çekim yapmış. 4.500 TL almış. Güzel. Ama sözleşmede "süresiz kullanım hakkı" yazıyormuş ve kız fark etmemiş. Şimdi o fotoğraflar otelin web sitesinde, booking.com'da, Instagram'da. Ek ödeme yok. Yasal hakkı da yok, çünkü imzalamış.
Tanıdık geliyor mu? Gelmeli. Çünkü bu hikaye her hafta tekrarlanıyor.
Başvuru süreci — bize gelen yolu anlatayım
İstanbul Cast olarak freelance modelleri nasıl değerlendirdiğimizi açıklayayım, çünkü şeffaflık hem size hem bize iyi gelir.
Başvuru gönderdiğiniz gün, formunuz sisteme düşüyor. İlk 13-19 gün içinde tüm başvuruları okuyoruz — ben ve iki casting asistanım. Okuma dediğim şey de şu: fotoğraflar, ölçüler, daha önce yaptığınız projeler, müsaitlik durumu, bölge. Eğer aktif bir brief'e uyuyorsanız, shortlist'e giriyorsunuz. Uymuyorsanız, veritabanında bekliyorsunuz — ki veritabanımızda 2026 başı itibarıyla 2.847 aktif freelance profil var.
Bir şey daha var. Biz freelance modelleri ajans kadromuzdan ayrı bir board'da tutuyoruz. Çünkü işleyiş farklı. Reklam ajansı bize "bu brief için freelance öneri ver" dediğinde, biz sizi önerirken komisyon almıyoruz — markayla doğrudan anlaşıyorsunuz. Bizim kazancımız proje bazlı aracılık ücretiyse (ki genelde marka tarafı öder), biliyorsunuz. Gizli komisyon yok.
Portföyde ne olmalı?
- 2-4 adet temiz polaroid (makyajsız, düz duvar önü, doğal ışık)
- 5-8 adet editorial/katalog görseli (varsa — yoksa test çekimi yapın)
- Ölçüler (boy, göğüs-bel-kalça, ayakkabı, konfeksiyon, saç-göz rengi)
- Kısa bir video — 20-30 saniye, yüzünüzü konuşurken görelim
- Müsaitlik ve bölge bilgisi (İstanbul mu, seyahat eder misiniz?)
Kazanç gerçekten ne kadar?
Şimdi şöyle. İnternette "modeller günde 20 bin TL kazanıyor" diye başlıklar görüyorsunuz. Doğru mu? Kısmen. Ama istisnai durumlar.
Türkiye piyasasında 2026 başı rakamlarıyla freelance model günlükleri şöyle dağılıyor: katalog/e-ticaret çekimi için 4.200-8.600 TL, kurumsal reklam/TV spot için 14.000-38.000 TL (buyout dahilse çok daha yüksek), moda editorial için — laf aramızda — genelde para yerine tear sheet (dergi sayfası) veriliyor, özellikle kariyerin başında.
Ayda kaç iş çıkar? Aktif bir freelance model için 4-7 iş. Ama bu aktiflik demek — takip, pazarlama, network, Instagram, her şey. Pasif oturup bekleyenlere ayda 0-1 iş düşüyor, o kadar.
Bir yönetmenle geçen Aralık bir çekimde tartıştık. Bana dedi ki: "Ben ajans modelinden çok freelance tercih ediyorum artık, çünkü freelance kendi işini bildiği için brief'i 10 dakikada çözüyor." Buna katılıyorum. Ama bu sadece iyi freelance'lar için geçerli. Kötüsü, ajans modelinden üç kat daha problemli.
Kayıt ücreti isteyen ajans ajans değildir
Bu cümleyi tabela yapıp astırmak lazım. Açıkçası sinirim bozuluyor.
Türkiye'de — özellikle 2022 sonrası — sahte ajans sayısı patladı. Instagram'da güzel bir sayfa açılıyor, DM'den "cast almak için 750 TL kayıt ücreti" isteniyor, portföy çekimi için 2.800 TL ekstra alınıyor, sonra aday bir daha aranmıyor. Bu bir dolandırıcılık modeli. Ajans modeli değil.
Gerçek bir ajans, sizden kayıt parası istemez. Casting direktörü sizden para istemez. Yapımcı sizden para istemez. Paranın yönü her zaman marka/yapımcıdan → ajansa → modele doğrudur. Tersi akış varsa, kaçın.
(Sektörde olan bilir — bu uyarıyı yazdığım için bazı "ajans" sahipleri bana kızacak. Kızsınlar.)
Peki biz ne yapıyoruz farklı olarak?
Ne desem ki... aslında şöyle düşünüyorum: biz sadece aracı değiliz. Freelance modellere sözleşme okuma desteği veriyoruz, ücretsiz. Bir brief geldiğinde, marka tarafının size sunduğu sözleşmedeki buyout şartlarını, usage fee'yi, option süresini birlikte gözden geçiriyoruz. Bu bizim rate card'ımızda yazmaz, ama yapıyoruz. Çünkü bir modelin mağdur olmasından rahatsız oluyorum, basit.
Ayrıca — pardon, "ek olarak" diyeyim — call sheet geldiğinde çekim günü öncesi brief'i beraber okuyoruz. Yönetmenin ne istediğini, nasıl görünmeniz gerektiğini, hangi saatte nerede olacağınızı. Setin %89'unda karışıklık zaman yönetiminden çıkıyor. Bu basit bir şey ama kimse yapmıyor.
Peki sizce neden bu kadar az freelance başarılı?
Dürüst olayım. Türkiye'de freelance model olarak ayakta kalan oran, benim tahminimce %20-25 arası. Gerisi 11-14 ay içinde ya ajansa geri dönüyor, ya sektörü bırakıyor.
Neden? Çünkü freelance olmak yalnız bir iştir. Yanınızda kimse yok. Brief'i siz okursunuz, fiyatı siz söylersiniz, reddi siz yersiniz, parayı siz takip edersiniz. Fatura kesmeyi öğrenirsiniz, vergi dilimlerini, stopajı. Çekim günü 7'de sette olursunuz, akşam 9'da evde sözleşme okursunuz.
Bir tuhaflık var: Freelance başvuranların %67'si "özgür olmak" için geliyor. Oysa freelance, ajans modelinden daha disiplinli bir iş. Özgürlüğün bedeli, kendi kendinin patronu olmak. Ve patron olmak, çalışan olmaktan daha yorucu.
Siz olsaydınız ne yapardınız? Ajansa bağlı, rahat ama %15-20 komisyon veren bir çalışma mı; yoksa tam kontrolün sizde olduğu ama her şeyi sırtladığınız bir yol mu? Cevabı bulduğunuzda, başvurunuzu doğru yere yapmış olursunuz. İşte bu kadar.