Geçen Şubat'ta bir kız Bursa'dan otobüsle geldi, çantasında 14 tane fotoğraf, hepsi telefonun ön kamerasıyla çekilmiş, arka planda yatak başlığı görünüyor. "Manken olmak istiyorum abla," dedi. Boyu 1.79, omuzları düzgün, yüzü editorial'a uygun. Ama o fotoğraflarla hiçbir moda direktörü onu görmek bile istemezdi. Şöyle.
Mankenlik ajansı dediğin şey, çoğu insanın kafasında bir yanlış var: sanki bir yere kayıt oluyorsun, ertesi hafta Vogue Türkiye seni arıyor. Yalan yok, böyle bir şey yok. 11-14 yıldır bu sektörün içindeyim, önce kendim podyuma çıktım, sonra casting tarafına geçtim, şimdi İstanbul Cast Ajans'ı yönetiyorum. O yüzden bu yazıyı pazarlama yazarına değil, bir dostuma anlatır gibi yazıyorum.
Mankenlik ajansı aslında ne iş yapar?
Bir mankenlik ajansı, modeli ile marka/yapım arasında köprü kuran yapı. Ama bu köprü o kadar basit değil. Bizim işimizin %67'si aslında "görünmeyen" kısımda geçiyor: polaroid çekimi, dijital güncelleme, board'a yerleştirme, fitting koordinasyonu, lookbook hazırlığı, moda haftası provası, fatura takibi.
Adayın kafasında genelde şu var: "Beni ajansa al, çekime gönder, parayı al." Oysa bir editorial çekiminin arkasında 4-7 hafta önceden başlayan bir hazırlık var. Stylist hangi modeli istiyor, fotoğrafçının estetiği ne, marka hangi "look"u arıyor — bunların hepsi bir denklem.
Moda mankenliği ile reklam oyunculuğu aynı şey değil
Bunu çok karıştırıyorlar. Reklam filminde oynuyorsan o ayrı bir dünya — orada call sheet var, usage fee pazarlığı var, buyout konuşulur. Mankenlik tarafında konu farklı: runway var, lookbook var, editorial var, katalog çekimi var. Bir Mercedes Benz Fashion Week defilesinde yürüyen modelin ücret yapısıyla, bir e-ticaret katalog çekiminin ücret yapısı arasında dağlar kadar fark var.
Kim başvurmalı, kim başvurmamalı?
Dürüst olayım. Mankenlik fiziksel kriterleri olan bir iş. Bunu söylemek hoşa gitmez ama gerçek bu. Kadın model için podyum tarafında genelde 1.74 üstü aranıyor, editorial için 1.76+. Erkek modelde 1.85-1.92 aralığı standart. Commercial tarafta (katalog, e-ticaret, kurumsal) bu sınırlar gevşiyor — orada "satın alınabilir yüz" daha önemli.
Peki kimler başvurmamalı? Şöyle ki: "Ünlü olacağım" diye gelen birisini ben ilk konuşmada eliyorum. Çünkü bu iş sabır işi. İlk 13-19 ayda kazanılan paranın çoğu portfolyo, polaroid çekimi ve seyahat masrafına gidiyor. Ünlü olmak yan ürün, hedef değil.
Bir şey daha var: yaş. 16-24 aralığı moda tarafında en aktif yaş. Ama 30+ commercial ve "silver" tarafta hâlâ çok iş var. Geçen Ekim'de 47 yaşında bir kadını bir saç markası kampanyasına yerleştirdik, o iş bizim kasamıza yıllık iş yapan birçok genç modelin getirdiğinden fazlasını getirdi. Yaş engel değil, doğru kategori meselesi.
Başvuru süreci gerçekte nasıl işliyor?
Şimdi şöyle: bize bir başvuru geliyor — site formundan, Instagram'dan, bazen tanıdık referansından. Ben her başvuruyu bir çay içiminde okuyorum. Ortalama günde 34-58 başvuru geliyor, sezona göre değişiyor.
İlk eleme görselden. Polaroid değil de selfie atılmışsa, ışık çürükse, poz çok "Instagram" ise — bu bana adayın profesyonel iş yapmadığını söyler, o ayrı bir konu. İkinci aşama: yüz yüze görüşme. Studio'ya çağırıyoruz, polaroid çekiyoruz (makyajsız, beyaz duvar, doğal ışık — moda ajansları bunu ister, çünkü gerçek yüzü görmek lazım).
Üçüncü aşama: ölçü alımı, board kararı. Women, men ya da development board'una giriyor. Development genelde yeni modeller için, 4-7 ay süren bir gelişim dönemi. Bu süreçte biz model ile çalışıyoruz: yürüyüş, poz, kameraya ısınma, sektörü tanıma.
"Bir model ne kadar iyi yürürse yürüsün, eğer fitting'e geç gelirse bir daha o markaya çağrılmaz. Bu işte yetenek %34, disiplin %66." — bir moda direktörünün geçen sene Aralık'ta bana söylediği söz, hâlâ aklımda.
Para konusu — gerçek rakamlar
Bunu kimse açık açık konuşmuyor, ben konuşacağım. Türkiye'de mankenlik ücretleri çok geniş bir yelpazeye yayılır. E-ticaret katalog çekimi günlük 4.200-8.600 TL bandında. Editorial çekim çoğu zaman "tear sheet" karşılığı yapılır — yani para yerine portfolyona giren işin değeri. Markanın büyüklüğüne göre değişir.
Defile (runway) tarafında: küçük bir markanın defilesi 3.500-6.000 TL, Mercedes Benz Fashion Week gibi büyük etkinliklerde 8.000-18.000 TL aralığı görüyoruz. Lookbook çekimi günlük 6.500-14.000 TL. Kampanya işleri (yıllık usage ile) 45.000 TL'den başlayıp altı haneli rakamlara çıkabiliyor.
Komisyon: piyasa standardı %20. Bazı ajanslar %15'e indiriyor (genelde uzun vadeli modellere), bazıları %25'e çıkarıyor (genelde uluslararası işlerde, çünkü mother agency-booking agency yapısı var). Biz %20'de duruyoruz, çünkü bu rakam hem ajansın işini düzgün yapmasına yetiyor hem de modelin cebinde mantıklı bir para bırakıyor.
Dolandırıcılık — sektörün karanlık yanı
Tanıdık geliyor mu? Instagram'dan size yazılıyor: "Manken olmak ister misiniz, kayıt ücretimiz 850 TL, portfolyo çekimi 2.400 TL, ajans aidatı aylık 350 TL." Hepsi yalan. Ben bunu net söyleyeceğim: Para isteyen ajans, ajans değildir. Para kazanma aracıdır.
Gerçek bir mankenlik ajansı modelinden hiçbir koşulda kayıt ücreti, üyelik ücreti, aidat, sözde "portfolyo paketi" parası almaz. Polaroid çekimi ücretsiz yapılır (zaten 8 dakikalık iş). Profesyonel test çekimleri ajansın yatırımıdır — biz çekiyoruz, fotoğrafçı parasını biz veriyoruz, çünkü o fotoğraflar bizim de işimize yarayacak.
Geçen yaz Bodrum Turgutreis'te çekim yapan bir ekiple konuşuyordum, bana dediler ki: "Üç ay içinde dört farklı sahte ajans yüzünden yedi modelin paramız çarptırıldı." Bu sektörde dolandırıcılık çok yaygın. O yüzden başvurduğunuz ajansın referanslarına bakın. Hangi markalarla çalışmış, hangi yapımlarda işi olmuş, ofisi gerçek mi.
18 yaş altı için özel durum
Bu konuda çok dikkatli olun. 18 yaş altındaki adaylar için yasal olarak veli onayı şart, sözleşme veli ile yapılır, çekim setlerinde refakatçi zorunluluğu var (Türkiye İş Kanunu çocuk işçi maddesi). Ders saatleri içinde çekim yapılamaz, gece 20:00'den sonra çalışma yasak.
Ben 14-17 yaş aralığında modellerle çalışıyorum ama ailenin sürecin her aşamasında dahil olmasını istiyorum. Çünkü bu yaşta sektöre girmek hassas bir mesele. Acelesi yok bu işin. 16'sında başlayıp 22'sinde patlayan da var, 19'unda başlayıp 21'inde uluslararası ajansa transfer olan da.
Bizim ajansımız nasıl çalışıyor?
Şunu söyleyeyim: ben size "Türkiye'nin en büyük ajansı" demeyeceğim. Değiliz. Daha küçüğüz, daha seçiciyiz. Şu an aktif board'umuzda 89 model var — bazıları 3 yıldır bizimle, bazıları geçen ay başladı.
Bizim farkımız şu (kimse böyle söylemez ama): biz model sayımızı bilerek dar tutuyoruz. Çünkü 400 modelli bir ajansta sen "95 numaralı dosya"sın. Bizde adın var, telefonum açık, bir derdin olduğunda Salı gecesi 11'de bile arayabilirsin. Bu lüks değil, doğru çalışma şekli.
Sözleşmelerimiz 12-24 ay arası, opsiyonlu. Münhasır (exclusive) değiliz çoğu modelle — yani başka şehirde başka bir ajansla anlaşabilirsin, biz İstanbul'daki işlerini yönetiriz. Bazı modeller bunu sevmez ("tek ajans olalım" derler), bazıları bayılır.
Ne zaman başvurmalısınız?
Ne desem ki... aslında şöyle düşünüyorum: bu işe başlamak için doğru zaman, hazır olduğunuzu hissettiğiniz zamandır. Ama hazır olmak demek, fotoğraf çekildiğinizde "hazır" olmak değil. Disiplinli olduğunuzda, hayır demeyi öğrendiğinizde, sektörü realist gözle gördüğünüzde hazırsınız.
Eğer bu yazıyı sonuna kadar okuduysanız ve hâlâ bu işe girmek istiyorsanız — bu iyi bir işaret. Çünkü çoğu insan ilk paragraftaki dürüstlükten sonra siteden çıkıyor. Siz olsaydınız ne yapardınız? Belki başvuru formunu açıp polaroid'inizi yükleyin. Ben bakarım. Söz veriyorum.