İstanbul'da Model Olmak İsteyenler İçin Rehber

Geçen Salı gecesi 11'de telefonum çaldı. Kayseri'den arayan bir anne, kızının ertesi sabah 7'de Beyoğlu'nda bir cast çağrısı olduğunu, otobüsü kaçırdıklarını ve "acaba başka bir gün olur mu" diye soruyordu. Olmaz. İstanbul'da model olmak böyle bir şey işte — çoğu zaman plan yapacak vaktiniz yok, hazır olmanız gerekiyor. Şimdi şöyle, bu yazıyı kahve içerken bir arkadaşıma anlatır gibi yazıyorum; çünkü ben 11-14 yıldır bu işin içindeyim ve gördüğüm kadarıyla kimse size düz anlatmıyor.

İstanbul'da model olmak gerçekte ne demek?

Çoğu aday kafasında bir sahne kuruyor: podyum, spot ışığı, dergi kapağı. Laf aramızda, İstanbul piyasası öyle değil. Burada iş genellikle reklam filmi, katalog çekimi, e-ticaret lookbook'u ve bazen de dizi figürasyonu. Haftanın üç günü Maslak'ta bir reklam setinde 14 saat bekleyebilirsiniz, sonra iki hafta telefon çalmaz. Düzensiz. Ama iş çıktığında bir günlük reklam ücreti 4.200-8.600 TL bandında seyrediyor, buyout'lu projelerde bu rakam 18.000 TL'yi geçebiliyor.

Ben kendim casting direktörlüğünden geldim bu işe. 2019 Eylül'de ilk defa kendi ajansımı açtığımda kaç başvuru aldım biliyor musunuz? 347. Bir ayda. Ve onlardan sadece 23'ü board'uma girebildi.

Podyum modeli mi, reklam modeli mi?

İkisi aynı şey değil. Podyum için boy şartı kadınlarda 176 cm, erkeklerde 185 cm gibi katı kriterler var. Reklam modelliğinde ise boy ikinci planda; yüz, mimik, kamera önünde doğal durabilme öne çıkıyor. Ben açıkçası son 6-7 yıldır neredeyse hiç podyum işi almıyorum — pazar daralmış durumda.

Ajansa başvururken ne lazım, ne lazım değil?

Şunu netleştireyim: profesyonel bir çekim portföyüne ihtiyacınız yok. Yok. İlk başvuruda.

Doğru dürüst çalışan bir ajans, sizden stüdyo çekimi falan istemez. İstediğimiz şey çok basit: doğal ışıkta, beyaz duvar önünde, makyajsız çekilmiş bir yüz fotoğrafı, bir boy fotoğrafı, bir de profilden yarım boy. Telefonla çekilmiş olabilir, çekilmeli de zaten. Neden? Çünkü ben sizi kamera önünde nasıl görüneceksiniz onu merak ediyorum, Photoshop'tan sonra nasıl duracağınızı değil.

Geçen ay bir aday geldi — adını vermeyeyim — 3.400 TL verip profesyonel bir fotoğrafçıya çektirmiş. Fotoğraflar güzel, hakkını yemeyeyim. Ama ben o fotoğraflardan onun gerçek tenini, gerçek duruşunu göremedim. Kendisine "bana telefonla çekilmiş üç kare at" dedim, onları gönderdikten sonra board'a aldım. Yalan yok, parası boşa gitti.

Başvuruda ne istiyoruz?

• Ad, soyad, doğum tarihi (18 yaş altıysanız veli onayı şart)
• Boy, kilo, göz rengi, beden ölçüleri (38-40 yazmak yerine net rakam)
• 3-5 adet sade fotoğraf
• Varsa kısa bir self-tape (30-45 saniye, kendinizi tanıttığınız)
• İletişim bilgileri ve hangi ilçede oturduğunuz

Ajans sizden para istiyorsa ne yapmalı?

Kaçın. Tek kelimeyle.

Ajanslar komisyonla çalışır. Türkiye'de standart komisyon oranı %15-20 arasıdır, bazı uluslararası ajanslarda %22'ye çıkabilir. Bu komisyon, siz iş yaptığınızda, sizin hak ettiğiniz ücretin üzerinden kesilir. Yani ajans ancak siz kazanırsanız kazanır. Kayıt ücreti, üyelik ücreti, portföy çekim ücreti, "tanıtım paketi" adı altında ne isterlerse istesinler — bu bir ajans değil. Bu, modellik hayali üzerinden para toplayan bir iş modeli.

Bir tuhaflık var burada: başvuranların tahminen %67'si bu tuzağa düşmüyor, ama düşen %33 sektöre olan inancını kaybediyor ve sonra gerçek ajanslara da güvenmiyor. Aslında kötü ajansların tek faydası bu: onlar sayesinde iyi ajansın değerini anlıyorsunuz.

Bir reklam ajansı yönetmeniyle geçen Ekim'de tartıştığımız bir çekimde bana şöyle demişti: "Ben modeli değil, ajansını tanırım. Ajans güvenilirse, modeli de güvenilirdir." O cümle aklımda kaldı.

Sözleşmeyi imzalamadan önce neye bakılır?

Sözleşme size uzatıldığında — ki uzatılmalı, sözleşmesiz çalışan ajanstan uzak durun — şu maddelere bakın: sözleşme süresi (standart 12-24 ay), münhasırlık (exclusive mi, non-exclusive mi), komisyon oranı net yazıyor mu, option/holding fee şartları var mı, fotoğraflarınızın kullanım hakkı kimde.

Bir şey daha var: buyout ve usage fee kavramlarını öğrenin. Bir reklam çektiniz diyelim, markayla anlaşmanız 1 yıllık. O süre bittiğinde markanın reklamı kullanmaya devam etmesi için size ek ödeme yapması gerekir. Bunu bilmeyen çok aday gördüm, 2022 yazında bir adayım hâlâ üç yıl önceki reklamının billboard'larda döndüğünü fark etti ama tek kuruş almıyordu. Sözleşmede usage fee maddesi yoktu.

Callback ve option — bu ne demek?

Casting sürecinde sizi shortlist'e alıyorlarsa, ikinci çağrı (callback) gelebilir. Option ise şu: marka sizi kesin seçmeden önce, o tarih için sizi "tutuyor" — o gün başka işe gidemezsiniz. Option süresi genelde 13-19 gün arasında değişir. Bu dönemde başka bir çekim teklifi gelirse, mutlaka ajansınızla konuşun.

İlk iş ne zaman gelir, gelmezse ne yapmalı?

Dürüst olayım: gelmeyebilir. İlk 4-7 hafta telefon çalmayabilir, bu normal. Sektör böyle işliyor. Aralık 2023'te board'uma aldığım bir aday vardı, ilk işi Mayıs 2024'te çıktı. Beş ay. Beşinci ayın sonunda bana "galiba bu iş bana göre değil" demişti. Bir hafta sonra bir e-ticaret çekimi için seçildi, şimdi yılda 40-50 iş yapıyor.

Peki sizce neden böyle? Çünkü casting direktörleri belirli bir "tipi" arar ve o tip bugün aranmıyor olabilir, üç ay sonra birden tam size uygun bir brief gelir. Siz olsaydınız bu bekleyişe dayanır mıydınız?

İstanbul dışından gelenler için pratik notlar

Ne desem ki... aslında şöyle düşünüyorum: İstanbul dışından gelip kariyer kurmak zor ama imkânsız değil. Gördüğüm kadarıyla Ankara, İzmir, Bursa, Antalya'dan başvuran adayların yaklaşık %34'ü çekim günü için İstanbul'a gelip aynı gün dönüyor. Bu işliyor. Ama ilk üç ayda en az 6-8 kez İstanbul'a gelmeyi göze almanız lazım — bazen callback için, bazen fitting için. Fitting dediğim, çekimden 1-2 gün önceki kostüm provası.

Bodrum Turgutreis'te çekim yapan bir yapım şirketiyle geçen yaz çalıştık, oradan lokal bir model lazımdı. Adayımız Milas'tan gelmişti, iki saatlik yol. Çekim bitti, ücretini aldı, aynı gece döndü. Tanıdık geliyor mu bu hayat? Böyle işte.

Sektöre girerken hangi yanılgılarla geliyorsunuz?

En çok karşılaştığım yanılgı: "Bir kere keşfedilirsem, her şey değişir." Hayır. Keşif diye bir şey yok, iş var. Süreklilik var. Sabah 6'da sette olmak var.

İkincisi: "Ajans beni yıldız yapacak." Hiçbir ajans kimseyi yıldız yapmaz. Ajans sizi doğru briefe yönlendirir, pazarlığı yapar, ödemenizi takip eder. Gerisi sizin kamera önünde ne yaptığınıza bağlı.

Üçüncüsü... bu en acısı: "Güzel olmak yeter." Yetmiyor. Bence İstanbul'da fiziksel olarak çok güzel ama kamera önünde donup kalan en az 89 aday tanıyorum. Ve onların yanında, belki klasik "güzel" tanımına girmeyen ama lensin karşısına geçtiğinde bambaşka biri olan, ayda 8-12 iş yapan modeller var.

Şimdi siz bu yazıyı okuduktan sonra hâlâ başvurmak istiyorsanız — ki umarım istiyorsunuzdur — bir soru sorun kendinize: beş ay telefon çalmasa, yine de bu işin peşinden gider misiniz?