Model Portfolyosu Hazırlarken Yapılan 7 Hata

Geçen hafta Salı gecesi 11'de hâlâ masamdaydım. Elimde 47 yeni portfolyo başvurusu, önümde soğumuş bir çay. Bir sonraki reklam filmi için shortlist hazırlıyordum ve 47 başvurudan sadece 6 tanesini callback listesine alabildim. Kalan 41'i neden elendi? Hepsi aynı hataları yapmıştı. Model portfolyosu hazırlarken yapılan hatalar o kadar tekrar ediyor ki, bazen başvurulara bakmadan kim eleneceğini tahmin edebiliyorum.

Yalan yok.

12 yıldır bu işin içindeyim. Önce oyuncuydum, sonra casting direktörlüğüne geçtim, şimdi kendi ajansımı yönetiyorum. Binlerce başvuru okudum. Ve şunu rahatlıkla söylüyorum: portfolyo reddedilmelerinin %67'si, kişinin görünüşüyle değil, dosyasını hazırlayış biçimiyle ilgili.

Fotoğrafçı seçimi hatası: düğün fotoğrafçısı portre çekmez

En sık gördüğüm hata bu. Bir aday bana 2023'ün Aralık ayında 14 fotoğrafla geldi — hepsi aynı fotoğrafçıdan, hepsi aynı ışıkta, hepsi aynı poz. Fotoğrafçı iyiydi aslında, ama düğün fotoğrafçısıydı. Portre ve moda çekimi dili bambaşka bir şey.

Şimdi şöyle: portfolyo için iki farklı fotoğrafçıyla çalışmanı öneririm. Biri natural light portre çeken biri, diğeri editorial/moda dilini bilen biri. Tear sheet mantığında düşün — reklam ajansı fotoğrafa bakarken "bu yüzü hangi markaya yerleştirebilirim" diye bakıyor. Düğün ışığıyla bu olmaz.

Ortalama fiyat? 2026 başında İstanbul'da ciddi bir portre çekimi 4.200-8.600 TL arası. Aşağısı genelde zaman kaybı.

Neden herkes aynı tip fotoğrafla geliyor?

Peki sizce neden? Çünkü Instagram'da viral olan bir estetik var ve herkes onu taklit ediyor. Aynı Santorini vibe'lı, aynı güneş batımı, aynı rüzgarda saç uçuşması... Üç nokta koyuyorum çünkü daha sayabilirim.

Bir reklam ajansı benden geçen Ekim "sokaktan gelmiş gibi" bir yüz istedi. Elimdeki board'da 180 kadın modeli vardı. Kriterlere uyan sadece 9 kişiydi. Diğerleri hep o Instagram estetiğinde çekilmişti. 9 kişi arasından seçildi, iş 38.000 TL'lik bir buyout'la kapandı. Kalan 171 kişi neden değil mi?

Çeşitlilik dediğim şey ne

Portfolyoda şunlar olsun: bir clean beauty (sade, makyajsız ya da hafif makyajlı, nötr arka plan), bir editorial (karakterli, stilize), bir lifestyle (doğal ortamda, sokakta, kafede), bir full body (boy fotoğrafı, casting'in olmazsa olmazı) ve bir profile shot (yandan). İşte bu kadar.

Ölçüler bölümünü boş bırakmak — ajansa "beni okumayın" demek

Açıkçası bu beni en çok sinirlendiren şey. Aday geliyor, "boy: -", "beden: -", "ayakkabı: -". Her başvuruyu bir çay içiminde okuyorum ve ölçüleri olmayan dosyayı arşive atıyorum. Çünkü bir reklam ajansı aradığında "36 beden, 172 cm, 38 ayak" diyor; ben de saniyeler içinde shortlist çıkarmak zorundayım.

Ölçülerini vermeyen kişi, kendini aramadan çıkarıyor. Bu kadar basit.

Self-tape'i telefonun ön kamerasıyla çekmek

2024'ün yaz aylarında bir dizi için 73 self-tape topladık. 31 tanesi ön kameradan çekilmişti — düşük çözünürlük, ters ışık, ses mikrofonu yok. Yönetmen ilk 4 saniyede kapatıyor. Laf aramızda, ben de kapatıyorum.

Self-tape için gereken şey abartılı değil: arka kameradan yatay çekim, pencere ışığı soldan ya da sağdan (arkadan asla), beyaz veya gri düz duvar, ve telefon sabit. Yanına bir replik veren biri. Ses için AirPods bile iş görüyor. Budget 0 TL.

"Oyuncu aradığımda kamerada kendini görmeyi bilmeyen adayı eler geçerim. Yüzü güzelmiş, boyu iyiymiş — umrumda değil. Kamerada yaşamıyorsa benim için yok." — 2022'de bir yapım koordinatörü bunu set arabasında söylemişti, hâlâ aklımda.

Her yaşa uyan bir portfolyo hazırlamaya çalışmak

Bir aday bana geçen kış dosyasını gösterdi: bir fotoğrafta 19 yaşında üniversiteli gibi, diğerinde 35 yaşında iş kadını, üçüncüsünde anne rolünde bebekle. Kendisi 27'ydi. Ne desem ki... aslında şöyle düşünüyorum: casting direktörü senin gerçek yaşını ve tipini arıyor, "her şeyi oynarım" mesajını değil.

Age range denen şey var; senin için 2-3 yaş sapma normaldir. 8 yaş sapmaya oynuyorsan kimse sana inanmıyor. Tanıdık geliyor mu?

Sözleşmeyi okumadan imzalamak (ve kayıt ücreti tuzağı)

Burada sert konuşacağım. Kayıt ücreti isteyen "ajans" ajans değildir, para kazanma aracıdır. Türkiye'de ciddi bir ajansın komisyonu %15-20 arası, iş başına, peşin ücret yok. Sana "portfolyo çekimi paketi 12.000 TL, biz sana iş buluruz" diyen yerden uzak dur — çünkü onların iş modeli senden para almaktır, sana iş bulmak değildir.

Sözleşmede bakman gereken şeyler:

• Süre (12-24 ay standarttır, 5 yıllık sözleşme imzalama)
• Exclusivity maddesi (münhasırlık — bir ajansa mı bağlısın, birden fazla ajansla çalışabilir misin)
• Option/holding fee şartları (bir iş için tutulduğunda ne alıyorsun)
• Usage ve buyout tanımı (reklam nerede, ne kadar süre yayınlanacak)
• Fesih koşulları

18 yaşından küçükseniz veli onayı şart, ayrıca çalışma izni gerekir. Bunu bilmeyen ajansla zaten çalışma.

Reel'i hiç güncellememek

Bir şey daha var. Showreel veya reel dediğimiz şey — oyunculuk yapıyorsan olmazsa olmaz. 2019 Eylül'deki kısa filmin hâlâ reel'inde duruyor ama 2024'te çektiğin dizi bölümü yok mu? Bir tuhaflık var: adayların %89'u reel'ini yılda bir kez bile güncellemiyor, ama ajanstan "sözünü tutan" hizmet bekliyor.

Reel 90-120 saniyeden uzun olmasın. En iyi 3-4 sahneni koy, en başa en güçlü olanı. İlk 7 saniyede izleyiciyi yakalamazsan kapatılıyor. Ben de kapatıyorum, yönetmen de.

Küçük bir itiraf

Dürüst olayım: bu yazıyı yazarken bile zorlandım, çünkü bazı hatalar o kadar temel ki tekrar tekrar anlatmak bıktırıyor. Ama her hafta yeni başvurularda aynı şeyleri görüyorum. Demek ki kimse anlatmıyor ya da anlatılan yere kimse gitmiyor.

Geçen ay Bodrum Turgutreis'te bir çekimde, yönetmen bana dönüp "bu adayı nereden buldun, çok iyi hazırlanmış" dedi. Aday özel değildi — sadece yukarıdaki 7 hatayı yapmamıştı. Bu kadar.

Şimdi sorum şu: portfolyonu son açtığında hangisini düzeltebilirdin?