Cast Ajans Dolandırıcılığını Nasıl Anlarsınız?

Geçen Salı gecesi 11'de telefonum çaldı. Karşımda ağlamak üzere olan bir anne vardı: kızı için 3.400 TL "portföy ücreti" yatırmışlar, sonra ajans sahibi telefonu açmamaya başlamış. Tanıdık geliyor mu? Bu hikâyeyi ayda en az 6-8 kez farklı ağızlardan dinliyorum. İşte bu yüzden cast ajans dolandırıcılığı konusunda susmak artık bana ayıp geliyor.

12 yıldır bu işin içindeyim. Önce kamera önünde, sonra casting direktörü masasında, şimdi de kendi ajansımı yönetirken gördüklerim... Ne desem ki, bazen sektörün kendi kendini temizlemesi gerekiyor ama olmuyor. O yüzden ben yazıyorum.

Para isteyen ajans, ajans değildir

Şöyle. Doğru dürüst çalışan bir cast ajansı para kazanma şeklini yapımcıdan, reklam ajansından, markadan alır. Adaydan değil. Komisyon %15-20 arasındadır ve bu komisyon adayın kazandığı işten kesilir. Yani iş olmadan para da olmaz.

Peki sahada ne oluyor? Size "kayıt ücreti", "portföy çekimi", "veri tabanı bedeli", "özel danışmanlık paketi" gibi isimler altında 1.800-6.500 TL aralığında para isteniyor. Laf aramızda, bu isimlerin hepsi kılıf. Gerçek ajans adaydan para almaz, çünkü aday onun ürünü değil, iş ortağıdır.

Peki fotoğraf çekimi ne olacak?

Haklı bir soru. Bazı ajanslar anlaşmalı stüdyoya yönlendirir, oradaki çekim ücretini aday öder — bu ayrı bir hizmettir ve şeffafsa sorun değil. Ama ajans kendi kasasına para giriyorsa, işte orada durun.

Sözleşmeyi okumadan imzalayan aday, sonra şikayet etme hakkını kaybediyor

Biliyorum, sözleşme okumak sıkıcı. Ama 2024'te elime gelen bir sözleşme örneğinde şu madde vardı: "Aday, 36 ay boyunca başka hiçbir ajansla çalışamaz ve ajansın onayı olmadan kendi sosyal medyasında marka işbirliği yapamaz." Üç yıl. Düşünsenize.

Standart bir ajans sözleşmesi 12-24 ay sürer. Exclusive (tek ajans) ya da non-exclusive olabilir — ikisinin de artıları eksileri var. Option/holding fee, buyout, usage fee gibi terimler sözleşmede net yazmalı. Eğer sözleşmede "ajans uygun gördüğü şekilde" gibi muğlak ifadeler çoğunluktaysa, o sözleşme sizin değil, ajansın lehine yazılmıştır.

Bir yapımcı dostum geçen yıl şöyle demişti: "Aday sözleşmeyi okumuyorsa, ajans da onu ciddiye almıyor demektir. Bu iş karşılıklı saygıyla yürür." Haklıydı.

"Seni yıldız yapacağız" diyen kapıdan kovulmalı

Dürüst olayım. Hiç kimse kimseyi "yıldız" yapmaz. Yapım şirketleri, yönetmenler, reklam ajansları doğru tipi arar; ajans da bu aradığı tipe uygun adayı shortlist'e sokar. Gerisi castingde, callback'te, self-tape'te belli olur. Yetenek, şans, zamanlama... Hepsi birlikte çalışır.

Size "3 ay içinde dizi başrolü", "garanti reklam", "Netflix bağlantımız var" diyen biri varsa, o kişi ya yalan söylüyor ya da sizi bir başka şeye satmaya çalışıyor. Sektörde olan bilir, Netflix Türkiye'nin casting süreci doğrudan büyük yapım şirketleri üzerinden yürür ve 4-7 ay sürer bazen.

Ofisi olmayan ajansa neden güvenesiniz ki?

Şimdi şöyle bir şey söyleyeceğim, belki sevmeyeceksiniz: sadece Instagram üzerinden iletişim kuran, fiziksel ofisi olmayan, vergi levhası göstermekten kaçınan bir "ajansın" aslında ajans olma ihtimali %20'nin altında.

Ben 2019 Eylül'de Levent'te ilk ofisimi açtığımda, bana ilk soruyu soran aday şuydu: "Ofisinizi görebilir miyim?" Çok doğru bir soruydu. Gerçek ajansın bir adresi, bir vergi numarası, kayıtlı bir şirketi olur. Randevuyla görüşme yapar. Video call bile kabul eder ama kimliğini saklamaz.

Kontrol listesi (uzun tutmayacağım)

• Vergi levhası ve ticaret sicil kaydı var mı?
• Ofis adresi Google Maps'te çıkıyor mu, yorumları gerçekçi mi?
• Daha önce çalıştığı markaları/yapımları söyleyebiliyor mu?
• Sözleşmeyi okumanız için size süre veriyor mu?
• Para talebi hangi gerekçeyle geliyor?

Sosyal medyadaki "casting ilanı" tuzağı

Geçen kış Bodrum Turgutreis'te çekim yapan bir reklam ajansının adını kullanarak Instagram'da sahte casting ilanı açmışlardı. Genç kızlardan "ön kayıt" için 450-780 TL aralığında para toplamışlar. Gerçek ajans bunu duyduğunda şikayetçi oldu ama toplanan para çoktan dağılmıştı.

İşin acı tarafı şu: gerçek bir casting çağrısı hiçbir zaman para istemez. Call sheet dediğimiz çekim günü bilgileri, slate kayıtları, self-tape yönlendirmeleri... Hepsi ücretsiz süreçtir. Bir ajans size "başvuru ücreti" diyorsa, o başvuru değil, satış.

Peki iyi ajansı nasıl ayırt edersiniz?

Açıkçası bu soruya tek cümleyle cevap veremem. Ama birkaç işaret var. İyi ajans size iş garantisi vermez, gerçekçi konuşur. İlk ay iş çıkmayabileceğini söyler — çünkü öyledir. Board'unda (women, men, kids kategorileri) zaten binlerce kişi vardır ve sizin sıranızın gelmesi 3-8 hafta sürebilir.

İyi ajans sizden showreel, tear sheet, lookbook gibi materyalleri kendi başınıza hazırlamanızı beklemez; yönlendirir. Rate card'ı (günlük ücret listesi) sorduğunuzda kaçmaz, açıklar. Reklam filmi günlük ücreti 2026 itibariyle Türkiye'de 4.200-18.500 TL aralığında oynuyor, kullanım haklarına (buyout) göre değişiyor. Bunu bilmeyen ya da söylemekten kaçan bir ajans... Neyse, siz zaten anladınız.

Bir tuhaflık var: aslında dolandırıcı ajansların da bir faydası var — onlar sayesinde gerçek ajansın değerini anlıyor insanlar. Belki de bu yüzden hâlâ yazıyorum bunları.

18 yaşından küçükse durum daha ciddi

Çocuk oyunculuğu için veli onayı zorunlu. Bunu bilmeyen veli sayısı beni hâlâ şaşırtıyor. 18 yaş altı bir aday için sözleşmeyi veli imzalar, çekim süresi ve koşulları Çalışma Bakanlığı düzenlemelerine uygun olmalı. Okul saatleri dışında çekim, set tutor'ı, veli refakati... Bunların hepsi standarttır.

Bana geçen ay Ankara'dan bir baba aradı — 9 yaşındaki kızı için bir "ajans" 2.800 TL portföy ücreti istemiş, sözleşmede çocuğun görüntülerinin "her türlü mecrada süresiz kullanım hakkı"nı almışlar. Yalan yok, o sözleşmeyi görünce sinirlendim. Çünkü o çocuğun 20 yıl sonra hangi reklama çıkacağını bile kimse bilemez, nasıl süresiz hak verilir?

Siz olsaydınız ne yapardınız? Ben olsam o sözleşmeyi imzalamazdım, yırtardım. Sonra da o ajansı tüketici hakem heyetine şikayet ederdim. Çünkü bazı şeyler para meselesi değil, ilke meselesi.